در پی انتشار مقالهای از محمد قوچانی در نشریه آگاهینو که به تمجید از محمدعلی فروغی، نخستوزیر دوران پهلوی، پرداخته بود، عباس سلیمینمین، محقق و پژوهشگر، پاسخی به این مقاله ارسال کرده که در شماره جدید نشریه منتشر شده است. سلیمینمین در این پاسخ به نقد روایتهای مطرحشده درباره فروغی پرداخته و به بررسی نقش او در تاریخ معاصر ایران میپردازد.
وی در ابتدا به رد روایت «فروغی، منجی ایران» میپردازد و میگوید که او نه تنها پایگاه اجتماعی مؤثری نداشت، بلکه هیچگاه مردم را به مقاومت در برابر اشغالگران دعوت نکرد. سلیمینمین با استناد به اظهارات فروغی، به انفعال او در برابر اشغالگران اشاره میکند و میگوید که او بهجای محکوم کردن اشغال، مردم را به پذیرش وضعیت موجود سوق داده است.
از دیگر محورهای مهم مقاله، مسئولیت مشترک رضاشاه و فروغی در تسلیم ارتش است. سلیمینمین تأکید میکند که تصمیم به ترک مخاصمه با دستور رضاشاه و همکاری دولت فروغی اتخاذ شده است. همچنین او به انحلال ارتش و تبرئه فرماندهان اشاره میکند و میگوید که اقدام رضاشاه در این زمینه، نمایشی برای انتقال مسئولیت به نظامیان بوده است.
سلیمینمین همچنین به تحمیل هزینههای اشغال به مردم ایران اشاره میکند و میگوید که فروغی امتیازات اقتصادی گستردهای به متفقین اعطا کرد که منجر به افزایش تورم و فشار معیشتی بر مردم شد. او همچنین نقش فروغی در جلوگیری از تجزیه ایران را رد میکند و میگوید که بریتانیا به دلیل منافع نفتی خود مخالف تجزیه ایران بود.
نویسنده در ادامه به انتقال سلطنت به محمدرضاشاه با اراده بریتانیا اشاره میکند و میگوید که بازگشت فروغی به نخستوزیری در راستای راهبرد لندن بوده است. سلیمینمین همچنین به تعارض مشروطهخواهی و حمایت از استبداد پهلوی میپردازد و میپرسد چگونه میتوان فروغی را مشروطهخواه دانست در حالی که در تأسیس سلطنت اقتدارگرای پهلوی مشارکت داشت.
در پایان، سلیمینمین از قوچانی میخواهد که بهجای «منجیتراشی»، عملکرد فروغی را با معیار استقلال و منافع ملی ارزیابی کند. این مقاله بهخوبی نشاندهنده نظرات متفاوت درباره شخصیت تاریخی فروغی و تأثیرات او در تاریخ معاصر ایران است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟