Skip to main content

پایگاه خبری اسرارنویس

گاهی یک عکس بیش‌از هزار ساعت تحلیل سیاسی، حقیقت جنگ را روایت می‌کند

گاهی یک عکس بیش‌از هزار ساعت تحلیل سیاسی، حقیقت جنگ را روایت می‌کند

مهدی عطایی محمدی عکاس مستند بر نقش عکس در ثبت واقعیت‌های جنگ و بحران‌های زیست‌محیطی تاکید کرد.

- اندازه متن +

فرهنگی به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، مهدی عطایی محمدی، عکاس مستند با تاکید بر اینکه، رسانه‌ «عکس» به بازنمایی درست از حقیقت کمک می‌کند، گفت: به‌نظر من عکس در روزگار امروز فقط «رسانه هنر» یا «ابزار اطلاع‌رسانی» نیست؛ عکس، اتاق فکر حافظه جمعی بشر است. در جهانی که هر روز با حجم عظیمی از خبر، متن و تصویر روبه‌رو می‌شویم، آن‌چه باقی می‌ماند نه تیترهاست و نه مقاله‌ها، بلکه همان تصویرهایی است که توانسته‌اند همزمان حقیقت و زیبایی را در خود بگنجانند. عکس مستند، مرز میان هنر و واقعیت را لغزنده می‌کند وی ادامه داد: عکس مستند یک ویژگی یگانه دارد و آنهم این است که مرز میان هنر و واقعیت را لغزنده می‌کند. از یک سو، سندی است دقیق از لحظه‌ای که تکرار نمی‌شود و از سوی دیگر، ترکیب نور، کادر و نگاه عکاس به آن سند، وجهه هنری می‌بخشد. همین دوگانگی است که عکس را به رسانه‌ای بی‌بدیل تبدیل کرده است؛ بنابراین عکس هم به تاریخ پاسخ می‌دهد و هم به زیبایی‌شناسی. اگر بخواهم استعاره‌ای بزنم، عکس در روزگار ما شبیه به «مُهر» است که بر کاغذ تاریخ زده می‌شود؛ لحظه‌ای گذرا را به حقیقتی ماندگار بدل می‌کند. متن و فیلم ممکن است نیازمند زمان برای دریافت باشند، اما عکس ضربه اول را می‌زند، چشم را متوقف می‌کند و ذهن را به سفر می‌برد. به همین دلیل من معتقدم عکس امروز نه فقط رسانه هنر، بلکه زبان دوم حقیقت است؛ زبانی که هم حافظه فردی و هم حافظه جمعی یک ملت را می‌سازد. عکس در میانه جنگ و صالح، فراتر از یک قاب تصویری است او با اشاره به اینکه در جنگ‌ها، عکس بار مسئولیت مهمی را بر دوش گرفته و حقایق را به نمایش می‌گذارد، گفت: عکس در روزگار ما، در میانه جنگ و صلح، چیزی فراتر از یک قاب تصویری است؛ عکس ضربان نبض حقیقت است. در جنگ 12 روزه ایران و اسرائیل دیدیم که هر گلوله، هر انفجار و هر چهره‌ی غمگین، در قاب یک عکس تبدیل به سندی شد که هیچ رسانه و هیچ بیانیه‌ای توان پوشاندنش را ندارد. امروز جهان با سرعتی سرسام‌آور خبرها را مصرف می‌کند. در این میان، متن‌ها فرسوده می‌شوند، تحلیل‌ها گم می‌شوند، اما یک عکس می‌تواند همه آن حجم از صدا و کلمات را کنار بزند و مثل خنجری مستقیم بر وجدان جهانی بنشیند. قابِ کودکی که در میان ویرانه ایستاده یا تصویری از مادری که چشم به آسمان دارد، به‌مراتب بیشتر از هزار ساعت تحلیل سیاسی، حقیقت جنگ را به ما نشان می‌دهد. مستند «کابوک» مسافر یونان شد وی تاکید کرد: عکس نیرویی دارد که من آن را «انجماد لحظه برای جاودانگی» می‌نامم. در جنگ‌ها، لحظه‌ها می‌سوزند و از بین می‌روند، اما عکس آن را به گونه‌ای ثبت می‌کند که حتی پس از سال‌ها، همچنان زنده و تکان‌دهنده باشد. اگر امروز به عکس‌های جنگ‌های ویتنام یا بوسنی نگاه کنیم، همان لرزش قلبی را حس می‌کنیم که در روز اول ثبت آن حس می‌شد. همین ویژگی است که عکس را به سلاحی اخلاقی در برابر فراموشی بدل می‌کند. بنابراین در این دوره پرشتاب، باید به عکس بیش از پیش دقت کنیم، چون عکس همان چیزی است که می‌تواند حقیقت را از دل غبار پروپاگاندا و روایت‌های جهت‌دار بیرون بکشد. عکس تنها رسانه‌ای است که نه فقط خبر را منتقل می‌کند، بلکه شرافت انسان و درد او را در تاریخ ماندگار می‌کند. عکس در حوزه محیط‌زیست نقش «آینه بی‌رحم طبیعت» را دارد این عکاس مستند درباره ضرورت رسانه‌ای کردن آسیب‌های زیست محیطی در قالب عکس گفت: محیط‌زیست، زخمی است که اگر روایت نشود، به‌سرعت فراموش می‌شود. من در مجموعه «اینجا روزی دریا بود» با همین حقیقت روبه‌رو شدم: وقتی درباره خشکی یک خلیج یا مرگ یک دریاچه فقط می‌نویسیم، مخاطب آن را می‌خواند و می‌گذرد. وقتی فیلم می‌سازیم، گاهی نیازمند زمان و حوصله‌ای است که بسیاری از مخاطبان ندارند؛ اما عکس با یک نگاه، فاجعه را بر ذهن حک می‌کند. من معتقدم عکس در حوزه محیط‌زیست نقش «آینه بی‌رحم طبیعت» را دارد. آینه‌ای که واقعیت را نه پنهان می‌کند و نه تزیین. وقتی تصویر ترک‌های زمین خالی از آب را می‌بینیم یا تنه بریده یک درخت چندصدساله را، دیگر نمی‌توانیم به‌سادگی از کنارش عبور کنیم. عکس، لحظه‌ای از نابودی را به نمادی تاریخی تبدیل می‌کند و این همان چیزی است که متن یا فیلم کمتر از آن برخوردارند: “ماندگاری در حافظه جمعی”. عطایی محمدی خاطرنشان کرد: در کارهای خودم، بارها دیده‌ام که یک عکس ساده از خلیج خشک یا جنگل سوخته، تأثیری عمیق‌تر از ده‌ها مقاله علمی داشته است. چون عکس بدون مقدمه، مستقیم با قلب و وجدان مخاطب حرف می‌زند. شاید به همین دلیل است که بسیاری از بحران‌های زیست‌محیطی در دنیا با یک عکس به نقطه عطفی در آگاهی عمومی تبدیل شدند؛ مثل عکس معروف «زمین برآمده از افق ماه» ناسا که اساس نگاه بشر به محیط‌زیست را تغییر داد. به باور من، اگر کلمات هشدار می‌دهند و فیلم‌ها توضیح می‌دهند، عکس فریاد می‌زند. و در جهانی که طبیعت هر روز خاموش‌تر می‌شود، این فریاد، تنها صدایی است که می‌تواند وجدان ما را بیدار نگه دارد. او که از برگزیدگان بخش عکس در جشنواره تلویزیونی مستند است، درباره توجه تلویزیون به این حوزه گفت: حضور بخش عکس در جشنواره تلویزیونی مستند را می‌توان یک «نقطه عطف» در تاریخ عکاسی مستند ایران دانست. تا پیش از آن، بسیاری از جشنواره‌ها بیشتر به فیلم یا متن توجه داشتند و عکس در حاشیه بود؛ اما این جشنواره با جسارت، عکس مستند را در متن ماجرا نشاند و نشان داد که تصویر نه‌تنها مکمل روایت است، بلکه می‌تواند روایتگر اصلی باشد. توجه تلویزیون به هنر عکاسی، اثرگذاری آن را بیشتر کرده است امروز اگر بخواهیم واقع‌بین باشیم، جشنواره تلویزیونی مستند، به حوزه عکس توجه زیادی کرده است؛ هم از نظر گستره مخاطب که به پشتوانه رسانه ملی به دست می‌آید و هم از نظر جدیتی که در انتخاب و داوری آثار وجود دارد. جالب اینجاست که در این سال‌های اخیر می‌بینیم بسیاری از جشنواره‌های دیگر هم به تبعیت از این جریان، بخش عکس را جدی‌تر گرفته‌اند. امروز دیگر عکس مستند نه صرفاً یک ابزار خبری، که یک زبان هنری و رسانه‌ای معتبر شناخته می‌شود. این جشنواره در عمل ثابت کرده که عکس می‌تواند همان اندازه اثرگذار باشد که یک فیلم مستند، و گاهی حتی بیشتر، چون یک تصویر درست در لحظه، توانایی ماندگار کردن یک حقیقت را دارد. در نهایت، فکر می‌کنم اگر امروز جامعه عکاسی ایران پرانرژی‌تر از گذشته به سمت روایت‌های مستند حرکت می‌کند، بخشی از این انرژی را مدیون همه جشنواره‌ها و رویدادهایی هستیم که بذر جدی گرفتن عکس مستند را در ذهن مخاطبان و مدیران فرهنگی کاشته است. او با اشاره به اثرگذاری رسانه ملی به دلیل مخاطبان قابل توجه گفت: عکسی که در قاب تلویزیون قرار می‌گیرد، دیگر فقط یک تصویر چاپ‌شده یا پستی در شبکه‌های اجتماعی نیست؛ تبدیل می‌شود به «تصویر جمعی» که میلیون‌ها نفر هم‌زمان آن را تجربه می‌کنند. همین تجربه مشترک، ظرفیت‌های تازه‌ای می‌آفریند؛ برای مردم، عکس می‌تواند به زبان ساده و بی‌واسطه، حقیقت را روایت کند. برخلاف متن یا حتی فیلم، که نیاز به زمان برای درک دارند، عکس یک مکاشفه لحظه‌ای است؛ مثل آینه‌ای که مردم می‌توانند هم دردهای خود را در آن ببینند و هم زیبایی‌های پنهان جامعه‌شان را. تلویزیون با نمایش عکس، این آینه را در دسترس همه می‌گذارد؛ از کودکی در یک روستا تا یک استاد دانشگاه در پایتخت. از سویی دیگر، برای رسانه ملی، تلویزیون همیشه با حرکت و تصویر زنده تعریف شده، اما آوردن عکس به این بستر، باعث می‌شود رسانه ملی زبان تازه‌ای پیدا کند؛ زبانی که هم‌زمان خبری، شاعرانه و مستند است. این تلفیق، قدرت روایتگری تلویزیون را چند برابر می‌کند. می‌توان گفت عکس، خلوتی است در دل هیاهوی تصویر متحرک، فرصتی برای مکث و تفکر. این دقیقاً چیزی است که رسانه امروز به آن نیاز دارد. وی بیان کرد: همچنین برای عکاسان، تلویزیون، دریچه‌ای است که می‌تواند مخاطب عکس مستند را از محدوده گالری‌ها و جشنواره‌های تخصصی فراتر ببرد و آن را به خانه‌های مردم بیاورد. این یعنی عکاس مستند دیگر در جمع محدود داوران و منتقدان تعریف نمی‌شود، بلکه با جامعه‌ای میلیونی روبه‌روست. همین امر، هم مسئولیت هنرمند را سنگین‌تر می‌کند و هم انگیزه و جسارت او را چند برابر. در نهایت، من فکر می‌کنم توجه تلویزیون به عکس، فقط یک تغییر شکلی نیست؛ یک تحول ماهوی است. این اتفاق می‌تواند باعث شود عکاسی مستند، از حاشیه به متن فرهنگ عمومی بیاید و به زبان مشترک مردم و رسانه تبدیل شود؛ زبانی که حقیقت را نه فقط روایت، که «حک» بر حافظه جمعی می‌کند.  این عکاس مستند در پایان گفت: تمام این تجربه‌ها به من یادآوری کرده که عکاسی مستند، وقتی با دقت و حساسیت همراه باشد، می‌تواند مرزهای جغرافیایی و فرهنگی را پشت سر بگذارد و با زبان تصویر مخاطبان جهانی را به تأمل و تفکر دعوت کند.  انتهای پیام/  

ارسال دیدگاه
0 دیدگاه

نظر شما در مورد این مطلب چیه؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *