**درگذشت لئو تولستوی: نگاهی به تأثیرات عمیق او بر هنر و ادبیات**
به گزارش خبرگزاری تسنیم، بیست نوامبر، سالروز درگذشت لئو تولستوی، نویسندهای است که نه تنها دنیای ادبیات را متحول کرد، بلکه به عنوان یک متفکر اخلاقی و زیباییشناس، تلاش کرد تا معیاری برای سنجش اصالت هنر ایجاد کند. در زمانی که مرزهای بین صنعت سرگرمی و هنر اصیل هر روز محوتر میشود، بازخوانی نظریه جنجالی او در باب بیانگرایی (Expressivism) به چالشی اساسی در برابر مفهوم مدرن «خلق» تبدیل شده است.
تولستوی در هسته نظریهاش، هنر واقعی را نه در زیباییشناسی فرم یا پیچیدگی تکنیک، بلکه در انتقال عاطفه جستجو میکرد. او بر این باور بود که یک اثر هنری تنها زمانی میتواند به عنوان «هنر» شناخته شود که از عاطفهای درونی و صادقانه در دل هنرمند سرچشمه بگیرد و این عاطفه به قلب و روح مخاطب منتقل شود. این «همحسی» یا «ارتباط» (Communication) به عنوان دومین و شاید مهمترین رکن هنر مطرح میشود: هنرمند باید رنج، شوق، خشم یا ترحم خود را بازسازی کند و به گونهای منتقل کند که مخاطب نیز آن عاطفه را تجربه کند.
با این حال، آرمانشهر زیباییشناختی تولستوی به سرعت در برابر نقدهای فلسفی و انسانی آسیبپذیر میشود. اگرچه انگیزه او برای رهایی هنر از سلطه طبقاتی و تجاریسازی ستودنی است، اما ابزار انتخابیاش خود بزرگترین تله بود. نقد اصلی بر بیانگرایی تولستوی به همان رکن اصلیاش بازمیگردد: «قطعیت انتقال عاطفه». آیا میتوان اطمینان داشت که عاطفهای که هنرمند با تمام وجود در اثر میدمد، به همان شکل و شدت به هزاران مخاطب با پیشزمینههای متفاوت منتقل میشود؟ پاسخ به وضوح منفی است.
هنرمند در لحظه خلق، قصدی دارد که پس از رها کردن اثر، دیگر در انحصار او نیست. مخاطب اثر را از فیلتر تجربههای شخصی و فرهنگی خود عبور میدهد. تابلویی که برای هنرمند نماد «آزادی از دست رفته» است، ممکن است برای بیننده نماد «شروعی نو» تلقی شود. در این شکاف، نه تنها احتمال سوءتفاهم وجود دارد، بلکه ممکن است اثر هنری به ناخواسته محلی برای توهین یا سوگیری تبدیل شود.
تولستوی با تأکید بر معیار «احساس صادقانه» و «انتقال کامل»، معیاری غیرقابلسنجش و اثباتناپذیر بر هنر تحمیل کرد. در نهایت، آنچه هنر را جاویدان میکند، نه صرفاً خونریزی صادقانه، بلکه توانایی اثر برای گفتوگو با انسان ازلی است؛ گفتوگویی که فراتر از نیت خالق و محدودیتهای تجربه زیسته، همچنان جاری میماند.
یادداشت از: محمدرضا رستمی
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟